تاریخ درج خبر 28 آبان 1384

آیا احتمال رويت هلال ذیقعده 1426 در تهران وجود دارد؟ پاسخ : بله!

مقارنه ماه و خورشید برای هلال ذیقعده 1426 در ساعت 15:01 روز پنج شنبه 1 دسامبر 2005 میلادی به وقت بین المللی ( ساعت 18:31 روز پنج شنبه 10 آذر 1384 برابر با 28 شوال 1426 به وقت رسمی ایران ) روی خواهد داد. این مقارنه در حالتی روی میدهد که عرض دایرة البروجی ماه جنوبی و به میزان تقریبی 4 درجه و 17 دقیقه قوسی است. موقعیت مداری ماه نیز بگونه ای است که با افزایش تدریجی سن ماه ، عرض دایرة البروجی ماه بیشتر شده و در زمان غروب خورشید روز جمعه 11 آذر ( در مناطق مرکزی ایران ) به حدود 4 درجه و 47 دقیقه قوسی می رسد. قرار داشتن ماه در عرض دایرة البروجی جنوبی شرایطی را فراهم می آورد که در غروب روز جمعه 11 آذر ماه علیرغم گذشت بیش از 22 ساعت از زمان مقارنه ، هلال ماه ارتفاع زیادی از افق پیدا نکرده باشد و به همین دلیل مدت مکث آن نیز کوتاه گردد.

زمانی که ماه در عرض دایرة البروجی جنوبی قرار میگیرد ، در نمیکره شمالی زمین ، رویت آن با سن پائین مقدور نیست. اینگونه هلالها با اینکه سن زیاد ، ارتفاع کم و مکث کوتاهی دارند اما سه مشخصه مهم دیگر آنها بگونه ای است که تلاش برای رصد آنها را امری لازم و ضروری می سازد. بطور معمول این هلالها بدلیل سن بالا ، دارای جدائی زاویه ای زیادی از خورشید هستند. جدائی زاویه ای زیاد باعث میشود فاز ماه و ضخامت بخش میانی هلال افزایش یابد. همچنین جدائی زاویه ای زیاد و ارتفاع کم هلال باعث خواهد شد اختلاف سمت ماه و خورشید زیاد شده و هلال از منطقه ی بسیار درخشان اطراف خورشید هم فاصله بگیرد.

هلالهای بسیار جوان ( با سن کم ) دارای فاز کم ، ضخامت اندک و جدائی زاویه ای کمتر از 8 درجه هستند. اختلاف سمت این هلالها نیز بدلیل ارتفاع نسبتا" مناسب هلال ، معمولا" اندک است. ( مثلث قائم الزاویه ای را در نظر بگیرید که وتر آن جدائی زاویه ای ، ضلع عمودی آن ارتفاع و ضلع افقی آن اختلاف سمت باشد ). برای رصد این هلالها ، رصدگران ناگزیرند صبر کنند تا پس از غروب خورشید روشنی آسمان افق غربی کاهش یابد تا کنتراست نور هلال نسبت به نور زمینه آسمان به اندازه ای برسد که با ابزار و چشم قابل تشخیص گردد. جدول زیر مقایسه ای از چگونگی رویت شدن چند هلال بحرانی را نشان میدهد :

	هلال رمضان 1416 Stamm	هلال جمادی الثانیه 1422 موحد نژاد	هلال رجب 1423 میر سعید	هلال ذیحجه 1424 بوژمهرانی	هلال ذیقعده 1426 (هلاغره- فریدن)
فاز ماه	0.56%	0.53%	0.53%	0.85%	1.32%
ضخامت هلال	0.15	0.14	0.14	0.24	0.40
اختلاف سمت	+1.854	-2.674°	-2.462°	-7.779°	-12.006°
جدائی زاویه ای	7.555°	7.371°	7.353°	9.931°	12.795°
نوع ابزار	8" tel	40x150 bin	40x150 bin	15x80 bin	?
مقدار کاهش ارتفاع منفی خورشید به ازای گذشت 5 دقیقه زمانی	0.974°	1.050°	1.065°	1.001°	0.941°
فاصله زمان بین غروب خورشید تا اولین رویت هلال	12 دقیقه	20 دقیقه	20 دقیقه	15 دقیقه	?

محاسبات فوق با استفاده از نرم افزار Moon Calculator در دستگاه مختصات مکان مرکزی و بدون در نظر گرفتن اثر شکست نور در جو انجام شده است. فعلا" سه رصد رکورد شکن آقایان استم ، موحد نژاد و میر سعید را کنار میگذاریم و به مقایسه دو هلال ذیحجه 1424 و ذیقعده 1426 می پردازیم. هلال ذیحجه 1424 در شرایط جوی بسیار مناسب 15 دقیقه پس از غروب خورشید رویت شد. این هلال توسط تمامی اعضای گروه رصدی رویت شده و حتی آقای علی فروغی با استفاده از یک دوربین دوچشمی قدرتمند از آن فیلمبرداری هم کردند. پرسش مهم در باره هلال ذیقعده این است که وقتی میشود هلالی با مشخصات هلال ذیحجه 1424 را با دوربین نه چندان قدرتمند 80*15 تنها 15 دقیقه پس از غروب خورشید رویت نمود آیا نمیتوان هلال ذیقعده را که مشخصات به مراتب قویتری از نظر ضخامت و اختلاف سمت دارد در شرایط برابر جوی اما با ابزار قویتر، 15 دقیقه پس از غروب خورشید رویت کرد؟ هلال ذیقعده 1426 در منطقه فریدن اصفهان و در فاصله زمانی 15 دقیقه پس از غروب خورشید 2/1 درجه ( بدون در نظر گرفتن اثر شکست نور و 5/1 درجه با در نظر گرفتن اثر شکست نور ) از افق ارتفاع دارد.

هلال ذیقعده در منطقه فریدن 15 دقیقه پس از غروب خورشید حدود 5/1 درجه از افق ارتفاع دارد. هلال رجب 1423 و جمادی الثانیه 1422 نیز در لحظه اولین رویت حدود 2 درجه از افق ارتفاع داشته اند. درست است که این مقدار نسبت به هلال ذیقعده کمی بیشتر است اما توجه داشته باشید که ضخامت هلال ذیقعده تقریبا" 3 برابر هلالهای مذکور است.

اگر روشی که بر اساس آن به تحلیل چگونگی رویت پذیری این هلال پرداخته ام صحیح باشد ، در یک شرایط ایده آل جوی و با تنظیم بسیار دقیق ادوات رصدی ، شاید رویت این هلال حتی در تهران هم چندان دور از ذهن نباشد!! نگفته پیداست که در صورت داشتن چند گزارش مهم از رصد این هلال ( در حد فاصل شهرهای تهران تا شیراز ) ، باید روش دیگری را در بررسی رویت پذیری هلال بکار گیریم. روشی که در کنار مقایسه مختصات هلالها با یکدیگر ، به جزئیات گزارشهای رصد در باره چگونگی رویت شدن هلالها نیز توجه دارد. این روش تحلیل را یکبار در مورد هلال شعبان 1426 بکار برده و نتیجه مثبتی نیز از آن گرفته ام. ذکر مثال دیگری ، موضوع را روشنتر خواهد کرد. جناب آقای میر سعید 20 دقیقه پس از غروب خورشید ( در رصد هلال رجب 1423 ) و بنده 15 دقیقه پس از غروب خورشید ( در رصد هلال ذیحجه 1424 ) سوسو زدن هلال را دیده ایم. بنابراین میتوان انتظار داشت که در مورد هلال ذیقعده 1426 ، بدلیل ضخامت بیشتر هلال ، سوسو زدن آن قدری زودتر حس شود ( سوسو زدن را میتوان زمان آغاز برتری نور هلال نسبت به نور زمینه آسمان نامید).

بررسی وضعیت رویت پذیری هلال ذیقعده 1426 بر اساس معیار یالوپ و معیار رصد خانه آفریقای جنوبی و نیز جداول مختصات این هلال برای مراکز استانها و چند شهر دیگر ایران بزودی در پایگاه اطلاع رسانی کمان آسمانی درج خواهد شد.